У Беларусі афіцыйна налічваецца больш за 1000 асабліва ахоўных прыродных тэрыторый: гэта і запаведнікі, і нацыянальныя паркі, і заказнікі рэспубліканскага і мясцовага значэння, і помнікі прыроды. Мы раскажам, вядома ж, толькі пра некаторыя з іх.
Бярэзінскі біясферны запаведнік
Гісторыя яго стварэння сыходзіць у 1924-ы, калі ў раён вёскі Бярэзіна і аднайменнай рэчкі па заданні Народнага камісарыята земляробства БССР прыехала група навукоўцаў. Яны павінны былі ацаніць патэнцыял гэтага месца як паляўнічага запаведніка.
Вынікам экспедыцыі стала публікацыя больш за дзесяць навуковых прац. У іх расказвалася пра багацце і ўнікальнасць мясцовай флоры і фаўны. Напрыклад, пра вялікую колькасць бабровых паселішчаў, якім была патрэбна ахова.
У выніку ўжо ў студзені 1925-га быў зацверджаны Бярэзінскі дзяржаўны запаведнік. Ён стаў першым у БССР і адным з першых ва ўсім Савецкім Саюзе.
У 1979-м Бярэзінскаму запаведніку быў прысвоены статус біясфернага, у 1993-м Савет Еўропы ўключыў яго ў сетку біягенетычных запаведнікаў. У нашы дні запаведнік размешчаны на тэрыторыі Віцебскай і Мінскай абласцей і займае тэрыторыю ў 86 377 гектараў. У 2025 годзе запаведнік адзначыў сваё стагоддзе.
Што рабіць у Бярэзінскім біясферным запаведніку
Галоўнай гістарычнай славутасцю запаведніка лічыцца Бярэзінская водная сістэма. Яе пабудавалі ў 1797–1805 гадах. У старажытныя часы па яе сучаснай тэрыторыі пралягаў адрэзак гандлёвага шляху "з варагаў у грэкі".
Актыўна развіваецца там экалагічны і зялёны турызм, абсталяваны пешыя і роварныя, водныя і аўтамабільныя, конныя і лыжныя турыстычныя маршруты. Можна схадзіць на экскурсію ў Музей прыроды і прагуляцца па экасцежках, наведаць мясцовы заапарк.
А яшчэ летам там праходзіць чароўны фестываль "Шлях цмока".
Нацыянальны парк "Нарачанскі"
У гэтага нацыянальнага парку свая асаблівасць: 17% яго плошчы займаюць азёры, іх налічваецца больш за сорак. Сам парк знаходзіцца на стыку трох абласцей – Мінскай, Гродзенскай і Віцебскай. Яго агульная плошча – 87,3 тыс. га.
Лічыцца, што ландшафт у гэтых мясцінах утварыўся пры адступленні Валдайскага ледавіка. Гэта адбылося прыкладна 15–20 тыс. гадоў таму. Як раз тады і ўзніклі нашы знакамітыя азёры – Нарач, Белае, Мястра і многія іншыя.
Прыкладна палову тэрыторыі Нарачанскага нацыянальнага парку займаюць хваёвыя бары і бярозавыя гаі, у якіх сустракаецца мноства імхоў, водарасцей, грыбоў і лішайнікаў.
Нацыянальны парк таксама адмовіўся ад стварэння невялікіх пляжаў у вёсках, каб захаваць экасістэму возера. Цяпер акцэнт робіцца на развіццё буйных абсталяваных зон адпачынку.
А да лета 2026 года будзе завершана будаўніцтва стаянкі "Студзянец".
Што рабіць у Нарачанскім нацыянальным парку
Па-першае, на тэрыторыі парку размешчана самая вялікая курортная зона Беларусі, яна аб'ядноўвае 11 санаторыяў і аздараўленчых цэнтраў.
Для турыстаў арганізуюцца пешыя, роварныя і водныя паходы. На ўзбярэжжах дзевяці азёр абсталявана паўтара дзясятка турыстычных стаянак. Таксама ў парку можна з'ездзіць у паляўнічы або рыбалоўны тур, на падводнае паляванне або дайвінг.
А яшчэ можна паглядзець геалагічны помнік прыроды "Паўвостраў Чарэўкі", у якім растуць больш за 10 рэдкіх відаў з Чырвонай кнігі Беларусі. Або наведаць дэндралагічны сад імя Гомзы з дзіўнай калекцыяй прыкладна чатырохсот парод дрэў, кустоў і траў.
Прыпяцкі нацыянальны парк
Ёсць разынка і ў Прыпяцкага нацыянальнага парку: ён размешчаны ў пойме басейна Прыпяці, якая затапляецца, дзе вельмі балоцістая мясцовасць. У перыяд павадку пад ваду можа часткова сыходзіць да 70% тэрыторыі парку.
Створаны ён быў як ландшафтна-гідралагічны запаведнік у 1969 годзе. Праз 25 гадоў быў пераўтвораны ў нацыянальны парк. Яго плошча паступова павялічвалася і цяпер складае 188 га, уключаючы асабліва ахоўную прыродную тэрыторыю ў паўднёвай частцы плошчай 85 га.
Дарэчы, вы маглі не ведаць: пойма Прыпяці лічыцца найбуйнейшым міграцыйным рэчышчам пералётных птушак у Еўропе.
У парку насяляе больш за 3000 відаў беспазваночных жывёл. З буйных капытных можна часта сустрэць ласёў, кабаноў, казуль. Жывуць там і драпежнікі: рысі, ваўкі, лісы, ласкі і лясныя куніцы.
Што рабіць у Прыпяцкім нацыянальным парку
У першую чаргу турыстаў, а іх штогод бывае да 100 тыс чалавек, прыцягвае прырода, таму ў Прыпяцкім нацыянальным парку часта можна сустрэць эколагаў, якія назіраюць за паводзінамі жывёл і птушак у дзікай прыродзе.
Для аматараў некранутай прыроды ёсць розныя варыянты экалагічных тураў рознай працягласці, у тым ліку батанічныя і арніталагічныя.
Вядома ж, ёсць і экасцежкі. А яшчэ турыстам абяцаюць фотасафары і прагулкі на цеплаходзе па Прыпяці. Для адпачынку на беразе ракі абсталяваны турыстычныя стаянкі.
Нацыянальны парк "Браслаўскія азёры"
Гэты нацыянальны парк адносна "малады" – быў створаны толькі ў 1995 годзе. Але з вельмі высакароднай місіяй – абараніць для будучых пакаленняў беларусаў унікальны прыродны комплекс "ад гаспадарчай дзейнасці чалавека".
Ядро парку – знакамітыя Браслаўскія азёры. Таксама ў яго склад увайшла паўднёвая частка Браслаўскага раёна з балотамі і лясамі. Там насяляюць чырвонакніжныя жывёлы: барсук, рысь, чорны бусел, шэры журавель, лебедзь-шыпун і чарназобік.
Ёсць у гэтага нацыянальнага парку і свая асаблівасць – рэльеф. Гэта "жывы" напамін пра ледавіковы перыяд. Можна сустрэць, напрыклад, цікавыя па форме ўзгоркі. А яшчэ мноства камянёў і валуноў, у тым ліку вельмі ўражлівых памераў.
З 17 жніўня 2026 года афіцыйна ліквідавана экалагічная сцежка "Парк Бельмонт". Але замест яе парк прапануе 4 альтэрнатыўныя маршруты.
Што рабіць у Нацыянальным парку "Браслаўскія азёры"
Любаму турысту варта заехаць у горад Браслаў – там захавалася гістарычная планіроўка і забудова XIX–XX стагоддзяў.
А ў самім парку лепшай аглядным пунктам лічыцца гара Маяк. Яна размешчана на вышыні 174 м над узроўнем мора.
Але любы падарожнік вам скажа, што ехаць у гэтыя краі трэба, вядома ж, дзеля адпачынку на прыродзе на саміх азёрах – іх там вельмі шмат. Струста, Снуды, Дрывяты, Богінскае – кожны абавязкова знойдзе для сябе ўтульнае мястэчка.
Варыянтаў для начлегу вельмі шмат, ёсць два тыпы стаянак: заказнога і агульнага тыпу. Агульныя – гэта месца адпачынку для "неарганізаваных турыстаў". Туды можна прыехаць у любы час пры наяўнасці свабодных альтанак. Заказная турыстычная стаянка – гэта варыянт з магчымасцю папярэдняга браніравання і перадаплаты.
Балотны масіў Ельня
Гэта адзін з найбуйнейшых у краіне комплексаў верхавых і пераходных балот, на тэрыторыі якога створаны заказнік "Ельня". Само балота размешчана ў межах Полацкай нізіны, яго плошча ўражвае – прыкладна 20 тыс. га.
Раней лічылася, што Ельні прыкладна 9000 гадоў. Але новыя даследаванні паказалі, што балоту амаль 13 000 гадоў.
Зараз там праводзіцца рэканструкцыя самай папулярнай экалагічнай сцежкі Беларусі.
Таму з цягам часу там з'явяццца аўтамабільная стаянка, электрычнасць і водаправод, новыя альтанкі.
Што рабіць у Ельні
Там ёсць адразу некалькі маршрутаў, прычым не толькі пешаходных, але і роварных. Самы просты шлях – прагуляцца па драўляным насціле з парэнчамі, які "вядзе" па балоце да возера. У дарозе можна адпачыць або ўладкаваць пікнік на агляднай вежы. Пачынаецца экасцежка непадалёк ад вёскі Канахі (12 км ад Мёраў), яе працягласць прыкладна 1,5 км.
Калі хочацца больш "вострых" адчуванняў – можна выбраць і іншыя маршруты. Напрыклад, "Лапухі" працягласцю 14 км. Гэтая "сцежка" стартуе з вёскі Канахі і ляжыць праз азёры Бліжняе і Лапухі.
А на ровары можна пракаціцца, напрыклад, па экасцежцы "Азяраўкі – Ельня". Стартаваць трэба будзе ў Мёрах, далей шлях будзе ляжаць праз вёскі Кацілава, Гаране, Кацілаўскае, Цілеўцы, Стэфанава, Сухія, Пестуны і Канахі. Працягласць такога маршруту – каля 14 км.
